Wat zijn de regels voor het verhandelen, verzamelen en/of houden van beschermde dieren en planten of producten ervan?

U mag beschermde dieren en planten of afgeleide producten ervan (zoals bijv. Ivoor) niet zomaar verhandelen, vervoeren, verzamelen of houden. Hiervoor hebben overheden van verschillende landen regels en afspraken gemaakt en vastgelegd in het CITES-overeenkomst. Een antiek beeldje, een slangenlerentas of een mooie orchidee. Met name op het internet worden dergelijke producten regelmatig aangeboden. Maar vaak zijn deze producten gemaakt van beschermde dieren en planten en gelden er strikte regels voor het verhandelen ervan.
Voor sommige soorten is de handel namelijk verboden en zelfs strafbaar, in andere gevallen zijn er vergunningen of certificaten nodig. Let daarom goed op bij de aanschaf van dit soort producten. Wilt u beschermde planten of dieren - of afgeleiden daarvan zoals veren, schilden en huiden - invoeren uit een land buiten Europa? Of wilt u een beschermde soort in Europa kopen, verkopen of vervoeren? Dan heeft u mogelijk een CITES-vergunning of een EU-certificaat nodig. CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of wild flora and fauna) is een internationale overeenkomst om de handel in beschermde planten en dieren te reguleren.U vindt hier uitgebreide informatie over CITES-soorten, de in- en uitvoer van CITES-soorten en het EU-certificaat.

Antieke Objecten
U heeft geen EU-certificaat nodig als het gaat om antieke objecten (dit zijn soorten die vóór 1947 zijn gebruikt voor het maken van juwelen, muziekinstrumenten, decoratie-, kunst- of gebruiksvoorwerpen).

Voor antiek hanteert CITES de volgende definitie:

Objecten die vóór 3 maart 1947, ter vervaardiging van juwelen, decoratie, kunstvoorwerpen, gebruiksvoorwerpen of muziekinstrumenten in een toestand zijn gebracht die grondig verschilt van hun natuurlijke ruwe staat.
Om een object als antiek aan te laten merken moet in ieder geval het volgende duidelijk zijn:
A. Het object moet vóór 3 maart 1947 uit de natuur onttrokken én bewerkt zijn.
B. Het object moet grondig verschillen van de oorspronkelijke natuurlijke staat.
 Ruwe onderdelen, zoals (slag)tanden, horens, geweien, haren en veren vallen niet onder ‘bewerkt’. Dit is anders als het object voldoende is besneden, gegraveerd of vervormd. Het bewerken moet daarnaast onomkeerbaar zijn. Het enkel polijsten of het object monteren op een houten plaquette of basis wordt niet gezien als bewerkt.

 Bijvoorbeeld: schedels of skeletten welke zijn gereinigd, gepolijst of gemonteerd op een basis, worden niet gezien als bewerkt. Preparaten, zoals opgezette dieren, worden daarentegen wel gezien als ‘grondig verschillend van de oorspronkelijke natuurlijke staat’ en daarom als bewerkt. Voor ivoor van olifanten geldt dat slagtanden niet voor antiek in aanmerking komen, tenzij zij voor ten minste 90% zijn bewerkt. Licht snij- of graveerwerk, waarbij de slagtand overwegend in de ruwe staat blijft, valt niet onder antiek. Voor neushoornhoorn geldt dat dit niet wordt gezien als antiek als deze licht besneden, gegraveerd of gemarkeerd is, maar waarbij de natuurlijke vorm van de hoorn intact is gebleven. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld klokken, inktpotjes of barometers die in een hoorn zijn geplaatst, maar waarbij de hoorn substantieel onbewerkt is gebleven.
C. Het object moet duidelijk bewerkt zijn met als doel het als juweel, decoratie, kunstvoorwerp, gebruiksvoorwerp of muziekinstrument te gebruiken. Dit betekent dat het object in principe geen verder snijwerk, bewerking of afwerking nodig heeft om zijn functie te vervullen.
U moet kunnen aantonen dat het antieke object aan bovenstaande voorwaarden voldoet.
Door een taxatierapport van een (gecertificeerde) taxateur of antiekhandelaar te overleggen kunt u aantonen dat het voorwerp vóór 1947 is gemaakt. Een online taxatie komt hiervoor niet in aanmerking, omdat de taxateur het object fysiek moet hebben bekeken. Daarnaast moet de taxateur of antiekhandelaar zijn aangesloten bij een brancheorganisatie. 
Ook originele aankoopbewijzen en gedateerde krantenartikelen en catalogussen, waarin de voorwerpen op foto’s zijn afgebeeld of gedetailleerd worden beschreven, kunnen gebruikt worden om de leeftijd aan te tonen. Voor preconventie specimens kunt u daarnaast met bijvoorbeeld foto’s of oude scheepsjournalen aantonen dat het object al voor de CITES overeenkomst in uw bezit was. Formeel moet de herkomst naar tevredenheid van het CITES-bureau of handhavende instantie (zoals de NVWA) aangetoond kunnen worden. Het CITES-bureau kan bij twijfel ook zelf onderzoek laten doen.
Invoer of (weder)uitvoer

Internationaal heeft u voor het buiten of binnen de Europese Unie brengen van antiek gewoon geldige CITES-vergunningen nodig. Antiek mag in principe voor commerciële doeleinden worden verhandeld.
Overdracht binnen de Europese Unie

Antieke objecten mogen binnen het grondgebied van de Europese Unie zonder EU-certificaat commercieel verhandeld of overgedragen worden, als ze legaal in de Europese Unie zijn verkregen of binnengebracht.
Aanvullende regelgeving

Tijgerbotten

In Nederland geldt een bezitsverbod voor tijgerbotten en producten daarvan. Dit geldt ook als het om preconventie specimens of antiek gaat. Deze objecten mogen alleen met een bezitsontheffing worden gehouden. Een bezitsontheffing wordt alleen voor niet-commerciële doeleinden verleend, zoals educatie of onderzoek. Een particulier, die de producten voor persoonlijke doeleinden wil houden, komt hier in principe niet voor in aanmerking.
Neushoornhoorn
Ook voor neushoornhoorn en producten daarvan geldt in Nederland een bezitsverbod, met uitzondering van jachttrofeeën afkomstig van de Zuid-Afrikaanse populatie witte neushoorns (Ceratotherium simum simum). Dit geldt ook als ze vóór de inwerkingtreding van CITES uit de natuur zijn gehaald of verkregen. Een bezitsontheffing wordt ook hier enkel voor nietcommerciële doeleinden verleend.
 Daarnaast geldt er sinds 2012 binnen de Europese Unie een verbod op het commercieel verhandelen van neushoornhoorn. Het voortbestaan van de neushoorn wordt namelijk nog steeds ernstig bedreigd, onder andere door de recente toename van de stroperij en illegale handel. Lidstaten verstrekken geen invoervergunningen, (weder)uitvoervergunningen of EU certificaten voor commerciële handel in neushoornhoorn. Niet-commerciële handel in neushoornhoorn is onder bepaalde omstandigheden nog wel toegestaan.
Olifantenivoor

In 2015 heeft Nederland besloten tot een verbod op de commerciële (weder)uitvoer van preconventie ivoor, niet zijnde bewerkt ivoor of antiek. In mei 2017 heeft de Europese commissie een richtlijn over de handel in ivoor gepubliceerd. Hierin is ook het verbod op de commerciële (weder)uitvoer van ruw ivoor opgenomen.

Renovatie/Restauratie

Antiek blijft antiek zolang het voorwerp zijn originele vorm behoudt. Voorwerpen lopen gedurende hun leven echter beschadigingen op die hersteld moeten worden. Voorwerpen die gerepareerd worden met antiek of preconventie materiaal, behouden hun antiek status. Hetzelfde geldt voor voorwerpen die gerepareerd worden met niet-CITES materiaal.
Voorbeeld: Een met schildpadschild ingelegde theedoos behoudt zijn ‘antiekstatus’, als deze met antieke of preconventie stukken uit een andere theedoos wordt gerepareerd. Twee antieke theedozen die volledig uit elkaar worden gehaald om van de onbeschadigde delen één nieuwe theedoos te maken, verliezen echter hun antiek status.
 Als antieke voorwerpen gebruikt worden voor de vervaardiging van een ander object, verliest het materiaal zijn antieke status.
Voorbeeld: Antieke vloerdelen van Rio palissander (Dalbergia nigra), die gebruikt worden voor de bouw van gitaren. Of een antieke ivoren biljartbal, die opnieuw gesneden is naar een handvat in een wandelstok. De gitaren en de wandelstok vallen niet onder antiek, omdat deze objecten een totaal andere functie hebben gekregen.